Hoe zorg je ervoor dat maatschappelijke ambitie binnen een grote organisatie niet blijft steken in individuele initiatieven, maar leidt tot structurele verandering? Voor Antoinette Opstelten (Rechtbank Rotterdam) en Claartje Aarts (Woningcorporatie Portaal) was dat de centrale vraag waarmee zij startten aan de vijfdaagse Leergang Social Intrapreneurship. Beiden werken in organisaties waar de maatschappelijke opgaven groot zijn en verandering complex is. De leergang bood hen niet alleen nieuwe inzichten en tools, maar hielp hen ook met een scherpere blik te kijken naar hun rol en de impact die zij willen maken.
“Je ontdekt dat je niet de enige bent die tegen dezelfde vragen aanloopt. Die herkenning maakt het gesprek zoveel scherper.”
Zoeken naar richting en houvast
Antoinette begint als gevraagd wordt waarom ze aan de leergang begon: 'Basiskennis en handvatten om echt verder te komen met innovaties binnen het bedrijf, daar was ik al langere tijd naar op zoek. De drive, de wil en de ideeën om veranderingen door te voeren waren er wel, ik had behoefte aan meer informatie over een bewezen aanpak. Toen ik over de leergang las, voelde ik meteen de klik. Dat, én het contact met organisaties uit andere sectoren. Een kijkje in iemand anders zijn keuken werkt inspirerend.'
Ook Claartje zocht naar handvatten om stappen te zetten: 'Ik heb een commerciële achtergrond, waar innovatie meer zit in financiële resultaten dan in maatschappelijke impact. Het woord “intrapreneurship” viel mij op. Hoe pak je een casus aan op maatschappelijk vlak, hoe zorg je dat het geen hobbyproject wordt en hoe maak je het meetbaar en zichtbaar in een organisatie?'
Leren van andere perspectieven
De groep bestaat uit deelnemers uit uiteenlopende sectoren. Dat bleek een belangrijke meerwaarde. 'Zoveel mensen, zoveel perspectieven,' zegt Claartje. "Dat is inspirerend. Er zijn verschillen, maar juist ook overeenkomsten. Zoals de drive om veranderingen binnen de organisatie door te voeren en de blokkades waarop je vastloopt. Die herkenning is zo fijn, het weten dat je niet de enige bent die worstelt met bepaalde zaken.'
Volgens haar zorgt die diversiteit ervoor dat je sneller tot de kern komt: 'Het maakt het mogelijk om vanuit verschillende perspectieven het gesprek over hetzelfde vraagstuk te voeren. Je gaat sneller de diepte in, kunt beter op details ingaan en komt op die manier makkelijker tot een oplossing.'
Antoinette vult aan: 'Als organisatie volg je vaak je vertrouwde paden wanneer je tegen een probleem aanloopt. Het is ontzettend inspirerend om te zien dat er ook andere paden zijn die je kunt volgen. Ik heb dan ook vaak met veel interesse gekeken naar het verloop van processen in andere organisaties.'
De duik in het diepe: leiderschap
Intensief was het onderdeel leiderschap. 'Twee dagen en een overnachting,' legt Claartje uit. 'In die dagen zijn we echt de diepte ingegaan. Dat was soms best confronterend. Je krijgt een spiegel voorgehouden.”
Die confrontatie bleek nodig: 'Je ziet jezelf bepaalde dingen doen, maar weet niet altijd wat het effect is op anderen, de organisatie en op jezelf, en ook niet wat je moet doen om dat patroon te doorbreken. Ik had die confrontatie echt nodig om me bewust te worden van mijn voorkeursstanden, zodat je daarin wendbaarder kunt worden.'
Van inzicht naar toepassing: Theory of Change
Hoewel de leergang pas net is afgerond, passen Claartje en Antoinette de verkregen inzichten nu al toe in hun dagelijkse werk. Door beiden wordt de Theory of Change genoemd.
'Ik ben meteen begonnen met het opstellen van een model,' vertelt Claartje. 'Daar neem ik ook een collega in mee. Best spannend, ik moet de methodiek nog meer in de vingers krijgen. Maar de meerwaarde zie ik absoluut.'
Die waarde zit voor haar vooral in het gesprek dat ontstaat: 'Niet zozeer om alle hokjes in te vullen, maar meer om een waardevolle discussie te starten. Hiervoor gebruik ik ook de game die in de leergang is uitgereikt, de toolkit 'Creatief Talent werkt'.'
Antoinette herkent dat: 'Dat is precies de reden waarom ik er ook al mee ben gestart. Het model is een goede manier om een discussie te starten en zo de juiste onderwerpen op tafel te krijgen.'
Daarnaast werkt zij met stakeholderanalyses: 'Daarvoor gebruik ik de game, waarin goede vragen staan om de analyse op te stellen. Het is een laagdrempelige en waardevolle manier waar iedereen binnen de organisatie voor openstaat.'
Stap uit je bubbel
De leergang nodigt uit om van een afstand naar de eigen organisatie te kijken. Antoinette: 'Dankzij de leergang ga je anders kijken naar je organisatie. Wie en wat ben je als organisatie, wat wil je en wat heb je daarvoor nodig?'
Voor projecten zoals Wijkrechtspraak op Zuid is dat essentieel: 'In mijn dagelijks werk ben ik hier minder mee bezig, maar bij trajecten waarmee ik veranderingen teweeg wil brengen zijn dit belangrijke vragen die een antwoord behoeven.'
Ze vervolgt: 'In eerste instantie vonden we het vreemd dat die analyse al op dag één in de eerste les werd behandeld. Achteraf gezien is het heel logisch. Het is een basis voor verandering, voor het creëren van impact.'
Claartje vult aan: 'Een stakeholderanalyse? Ja hoor, dat kan ik wel... denk je. Totdat je ermee aan de slag gaat, een ander jou kritische vragen stelt of totdat je het belang van die analyse voor jouw project begrijpt. Dan blijkt het ineens veel ingewikkelder én waardevoller dan je dacht.'
Storytelling: mensen meenemen in verandering
Gevraagd of er nog andere modellen zijn die ze gebruiken, antwoorden Claartje en Antoinette tegelijkertijd: 'Storytelling.' Claartje: 'Woorden zijn belangrijk. Veel belangrijker dan ik voorafgaand aan de leergang dacht. We zijn geneigd te denken in feiten en tabellen, in resultaten. Daarmee vergeten we het verhaal.'
Dat verhaal is cruciaal: 'Het verhaal is juist nodig om mensen mee te krijgen. Zonder menskracht gebeurt er niets. Mensen zijn de energie, de drijvende kracht in een organisatie of een project.'
Antoinette vult aan: 'Het geven van de juiste woorden aan een boodschap. Daarin moet je rekening houden met de verschillen tussen mensen binnen je organisatie. De één heeft meer baat bij woorden, terwijl de ander liever tabellen, schema’s en cijfers ziet.'
Intensief en waardevol
Claartje en Antoinette zijn het erover eens: de leergang was intensief, confronterend en bovenal waardevol. De herkenning, de handvatten, de tools en de modellen dragen bij aan het versterken van hun rol als change agent en aan de maatschappelijke impact die zij willen realiseren.